Sarı Efe Edip Bey (1882 – 13 Temmuz 1926)

Sarı Efe Edip Bey, Balkan Savaşları ve Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında gösterdiği faaliyetlerle tanınan eski bir Jandarma Yüzbaşısı, komitacı ve Kuvayı Milliye lideridir. Millî Mücadele sırasında bölgesel direnişin örgütlenmesinde önemli görevler üstlenmiş, cumhuriyetin ilanından sonra ise İzmir Suikastı davasında yargılanarak idam edilmiştir.

Hayatı ve Askerî Kariyeri

1882 yılında doğan Edip Bey, 1902 yılında Mekteb-i Harbiye’den kurmay jandarma olarak mezun oldu. Mezuniyetinin ardından Balkanlar’da, komitacılık faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelerde görev yaptı. Bu dönemde İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin fedaileri arasında yer aldığı bilinmektedir.

Millî Mücadeledeki Rolü

Türk Kurtuluş Savaşı sırasında İzmit’te Jandarma Yüzbaşısı olarak görev yapan Edip Bey, Kuvayı Milliye saflarında önemli hizmetlerde bulundu. Bölgede direniş kuvvetlerinin teşkilatlanmasına katkı sağladı; özellikle Gavur İmam ve Anzavur isyanlarının bastırılmasında aktif rol üstlendi. Gösterdiği cesaret ve liderlik sayesinde halk arasında “Sarı Efe” lakabıyla tanındı.

İzmir Suikastı Davası

Cumhuriyet’in ilanından sonra ordudan emekliye ayrılan Edip Bey, yeni yönetime muhalif bir çizgide yer aldı. 1926 yılında Mustafa Kemal Atatürk’e yönelik planlanan İzmir Suikastı girişimiyle bağlantılı olarak, suikastın organizasyonunda ve Ziya Hurşit ile arkadaşlarının yönlendirilmesinde rol aldığı gerekçesiyle tutuklandı.

Ankara İstiklal Mahkemesi’nde yargılanan Sarı Efe Edip Bey, suçlu bulunarak idam cezasına çarptırıldı. Karar doğrultusunda 13 Temmuz 1926 tarihinde İzmir’de idam edildi.

Kaynaklar

– T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı – TBMM Arşivi