Nöbetçi Eczaneler
Geçtiğimiz günlerde kaleme aldığım bir yazıda, Ayvalık’ta Rumlardan kalan kültürel mirasın nasıl korunduğundan söz etmiştim. Tarihi kiliselerin bir kısmı camiye dönüştürülerek ibadete açılmış, bir kısmı ise müze olarak yaşatılmış durumda. Böylece geçmişin izleri yok edilmeden, yeni kuşaklara aktarılabiliyor.
Işık Teoman
Ayvalık, Türk ve Rum toplumlarının yüzyıllar boyunca birlikte yaşadığı, mübadeleyle birlikte büyük bir kültürel dönüşüm geçiren özel bir coğrafya. Bu dönüşümün en somut örnekleri de mübadele sonrasında camiye çevrilerek korunan tarihi kiliseler.
Saatli Camii (Ayios Yannis Kilisesi), Çınarlı Camii (Ayios Yorgis Kilisesi), Hayrettin Paşa Camii (Kato Panaya Kilisesi) ve Cunda’daki Yeni Camii, geçmişten günümüze ulaşan bu önemli yapıların başında geliyor. Bugün bu eserler yalnızca ibadethane değil; Ayvalık’ın çok kültürlü tarihinin, mimari zenginliğinin ve ortak mirasının yaşayan tanıkları olarak varlıklarını sürdürüyor.
Bu örnekleri hatırlatmamın nedeni, geçtiğimiz günlerde Midilli’den gelen sevindirici bir haber.
Yunanistan’ın Midilli (Lesvos) Adası’nda yaklaşık 400 yıllık geçmişe sahip tarihi Osmanlı camisi, kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından yeniden ziyarete açıldı. Uzun yıllardır “Valide Camii” olarak bilinen yapının gerçek adının yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda “Balizade Hasan Bey Camii” olduğu ortaya çıktı. Açılış törenine Yunanistan Kültür Bakanı Lina Mendoni de katıldı.
Midilli’nin Epano Skala Mahallesi’nde bulunan tarihi eser, Avrupa Birliği Kurtarma Fonu kapsamında yaklaşık 1,8 milyon avroluk bütçeyle restore edildi. Bu çalışma, son yıllarda adada gerçekleştirilen en önemli kültürel miras projelerinden biri olarak gösteriliyor.
Restorasyon sırasında incelenen tarihi kitabe, yapının yıllardır kullanılan isminin gerçeği yansıtmadığını ortaya koydu. Yetkililer, “Balizade Hasan Bey Camii” adının tespit edilmesinin yalnızca bir isim düzeltmesi değil, aynı zamanda Osmanlı dönemine ait mirasın doğru şekilde belgelenmesi açısından da önemli olduğunu vurguladı.
Yaklaşık 400 Yıllık Tarih
Midilli Eski Eserler Müdürlüğü’nün verdiği bilgilere göre caminin ilk inşası 17. yüzyılın başlarına, yaklaşık 1620 yılına dayanıyor. Yapı, 1867’de meydana gelen büyük depremde ağır hasar gördü ve daha sonra yeniden inşa edilerek 1889 yılında bugünkü görünümüne kavuştu.
Kesme taş mimarisi, taş döşeli avlusu, kırma çatısı ve zarif detaylarıyla Balizade Hasan Bey Camii, Midilli’de günümüze ulaşabilen en önemli Osmanlı eserlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Minare Eski Görkemine Kavuştu
Restorasyon kapsamında yapının temelleri güçlendirildi, statik takviyeler yapıldı, taş işçiliği korundu ve çatı ile revak bölümleri yenilendi.
Çalışmaların en dikkat çekici bölümü ise 17,5 metre yüksekliğindeki tarihi minarenin tamamen restore edilmesi oldu. Böylece minare, yıllar sonra Midilli’nin tarihi siluetindeki yerini yeniden aldı.
Kültürel Miras Olarak Yaşatılacak
Yunanistan Kültür Bakanlığı, yapının ibadete açılmayacağını, müze ve kültürel etkinlik alanı olarak kullanılacağını açıkladı. Bundan böyle camide düzenlenecek sergi ve etkinliklerle Midilli’nin çok kültürlü geçmişi ve Osmanlı dönemine ait mirası ziyaretçilere tanıtılacak.
Tarihi yapı, Salı günleri dışında haftanın diğer günlerinde 08.30-15.30 saatleri arasında ziyaret edilebilecek.
Bu noktada Ayvalık Ticaret Odası Başkanı Ali Uçar ve yönetim kurulu üyelerini de ayrıca kutlamak gerekiyor.
2022 yılında Midilli Ticaret Odası heyetini Ayvalık’ta ağırlayan Ayvalık Ticaret Odası yönetimi, konuklarına Ayvalık’ın tarihi dokusunu, korunan kültürel mirasını ve devam eden restorasyon çalışmalarını anlatan bir sunum yaptı. Ardından da son derece net bir mesaj verdi:
“Biz burada ortak tarihimizin izlerine gözümüz gibi bakıyoruz. Midilli’ye geçtiğimizde de ecdadımızdan kalan Osmanlı ve Türk eserlerini aynı hassasiyetle korunmuş ve ziyarete açık görmek istiyoruz.”
Bu yaklaşımın ardından gelen bilgiler umut vericiydi.
Ada genelinde ortak tarihimize ait yaklaşık 350 Osmanlı ve Türk eseri tespit edilerek kayıt altına alınmış durumda. Bu eserlerin bir bölümünün restorasyonu tamamlanırken, diğerleri için çalışmalar sürüyor. Yapılan envanter çalışmaları ise kitaplar ve yayınlarla kalıcı hale getiriliyor.
Çünkü ticaret yalnızca mal alıp satmak değildir. Ticaret, aynı zamanda Ege’nin iki yakasında ortak tarihi, kültürü ve dostluğu geleceğe taşıyacak köprüler kurabilmektir.
Bu nedenle ecdat mirasına sahip çıkan, tarihi eserlerin korunması için emek veren Midilli’deki kurumlara, yetkililere ve tüm dostlarımıza teşekkür etmek gerekiyor. Tarihe sahip çıkmak, aslında geleceğe sahip çıkmaktır.
Yunanistan Kültür Bakanı Lina Mendoni
Valide Camii’nin restorasyonu SYRIZA döneminde değil, 2014 yılında Samaras-Venizelos hükümeti döneminde başlatıldı. Proje daha sonra atıl kaldı ve 2022 yılında Kiryakos Miçotakis hükümeti tarafından Kurtarma Fonu desteğiyle yeniden hayata geçirildi. Hükümetimiz kültürü sürdürülebilir kalkınma ve toplumsal uyumun temel unsurlarından biri olarak görüyor. Osmanlı dönemi eserlerini de Yunanistan korumakla yükümlü. Ve kültürel mirasın ayrılmaz bir parçası. Yunanistan, Osmanlı dönemi anıtlarının korunması ve restorasyonu için 60 milyon avronun üzerinde kaynak ayırdı. Yunanistan kültüre saygı duymayı öğretir, tüm tarihi dönemlere ait eserlerin korunması devletin sorumluluğunda.
YORUMLAR